Vergeet Guggenheim, denk (Tate) modern

Sterarchitectuur om er kunst in onder te brengen. Er zijn geslaagde voorbeelden van te vinden. Maar net zo lief zijn er collecties op voortreffelijke wijze ondergebracht vertrekkend van het bestaande patrimonium. Paul Dujardin hoopt dat die piste wordt bewandeld voor moderne kunst in Brussel.

De discussie over een Museum voor Moderne Kunst in Brussel is als een monster van Loch Ness. Het debat gaat jaren kopje onder om na verloop van tijd weer in alle hevigheid boven water te komen. In een opiniebijdrage spreekt de Vlaamse bouwmeester Peter Swinnen over een non-debat (DS 18 juli). Niet omdat er niets aan de hand zou zijn, maar omdat de betrokken partijen naast elkaar hun gang gaan.

Ik roep met aandrang op tot een debat ten gronde met alle betrokken partijen: de kunstinstellingen, de kunstenaars, de politici van de nv België en de private sector. De zomer is een ideaal ogenblik voor een ‘Poupehan’ of ‘Villa Hellebosch’ rond de vraag hoe Brussel een collectie voor moderne kunst van internationaal niveau op de kaart kan zetten.

Voorgeschiedenisvan een zogenaamd non-debat

Waar draait het ‘non-debat’ om? Er is de collectie moderne kunst van de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België (KMSKB), die nu vier jaar grotendeels in de reserves zit. Er is de vraag naar een nieuw gebouw en een concreet voorstel – getrokken door Vlaams parlementslid Yamila Idrissi (SP.A) – om het in de Kanaalzone te bouwen (DS 11 juli). Er is de piste die Michel Draguet, directeur van de KMSKB, nu bewandelt om de collectie onder te brengen in het Vanderborght-gebouw. Wat het ook wordt: geld zal het kosten. Laten we niet vergeten dat Brussel al sinds 1887 een Museum voor Moderne Kunst heeft.

De hardware is één aspect. Een museum is in eerste instantie een structuur met een wetenschappelijk team dat instaat voor het beheer, het behoud en de ontsluiting van een collectie. De druk op tijdelijke tentoonstellingen is de jongste decennia enorm toegenomen. Gevolg van de expo-carrousel: haast alle musea in Europa tonen een steeds kleiner deel van hun vaste collectie. Zo kampt een museumdirecteur voortdurend met vragen als: wat tonen, waar tonen, en aan wie bruiklenen?

In de jaren 1960 was de nood aan een nieuw onderkomen voor het Museum van Moderne Kunst in Brussel nijpend. Na een incubatietijd van 17 (!) jaar ging het nieuwe Museum voor Moderne Kunst in 1984 ondergronds. Brussel bleek niet rijp voor hedendaagse architectuur in het historische stadscentrum. De eerste ontwerpen van Roger Bastin, met een strak modernistisch bovengronds volume, belandden in de prullenmand. Het museumgebouw verdween in een put. Het omliggende museumplein werd een niemandsland. In 2000 doopte het architectuurprogramma van Brussel 2000 de hele Kunstberg om tot ‘Vacant City’, een leegstaande stad. Het museumplein en het Europaplein aan de voet van de Kunstberg droegen administratieve stilstand uit. Sinds Brussel 2000 kwam de wijk in beweging, denk aan het Muziekinstrumentenmuseum (MIM), het BELvue Museum, de ontsluiting van de Coudenberg, een nieuwe vleugel voor het Museum voor Oude kunst, gerenoveerde tentoonstellingszalen in het Paleis voor Schone Kunsten, de Cinematek, het nieuwe congrescentrum Square, het Magritte-museum… Michel Draguet droomt nu van een art-nouveaumuseum, een plek die een van Brussels toeristische troeven sterker uitspeelt. Zijn voorstel past in de bredere dynamiek.

Weg met het Bilbao-syndroom

De Kunstberg staat niet langer vacant. Toch is er op deze museumsite alleen al meer dan 50.000 m² publieke ruimte beschikbaar voor culturele doeleinden. Wat zal het worden? Een nieuwbouw – een MAS voor Brussel – of museale reconversie? Het Muhka is gehuisvest in een graansilo, het SMAK in een casino, MuZee in een grootwarenhuis, het MAC’s in een mijnsite.

Nieuw gebouwde musea door sterarchitecten zijn volgens velen de kortste weg naar stadsontwikkeling en citymarketing. Doorgaans gaat het om bijhuizen van een moederstructuur: Guggenheim in Bilbao, Pompidou-Metz, Louvre-Lens. Het Bilbao-syndroom is nu tot in de Verenigde Emiraten doorgedrongen. In museumland lijkt de landmark-architectuur stilaan op haar laatste benen te lopen. Er dienen zich nieuwe modellen aan. Anders dan het artificiële Saadiyat-eiland in Abu Dhabi vormt Brussel geen onbeschreven blad. Investeren in de bestaande infrastructuur is in crisistijd de meest wijze beslissing. Een nieuw museumgebouw zal er hooguit over vijftien à twintig jaar staan. Met het beproefde, maar achterhaalde procédé van sterachitectuur dreigt Brussel in 2030 achter de feiten aan te hollen. Laat dit geen alibi zijn voor het status-quo.

Laten we niet vertrekken vanuit de stenen maar vanuit de inhoud, de omgang met de kunstwerken. Cultuur mag dan al gemeenschapsmaterie geworden zijn, samen bezitten de federale wetenschappelijke instellingen een roerend patrimonium van 6,2 miljard. De overheid dient als een goede huisvader om te springen met dit roerende erfgoed. Tijdens Brussel 2000 stelde het collectief DTN provocatief voor om het Centraal Station als uitvalsbasis te nemen voor een kunst- en onderzoekscentrum in Brussel. Geen Centrumvoor kunst maar een Centrale: een punt waar informatie, ook in gedigitaliseerde vorm, samenkomt en wordt doorgegeven. Dit beeld spreekt me voor het hernieuwde museum sterk aan. Om in Brussel het niveau van een Guggenheim of Tate Modern te halen, moet het museum connecties aangaan met de bestaande culturele infrastructuur, de opgebouwde kennis en andere publieke en private collecties. Koppen bij elkaar!

http://www.standaard.be/cnt/dmf20130722_00667174

PAUL DUJARDIN, De Standaard, 23/07/2013 

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder De Standaard

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s